Почитуван министре за финансии, претседателке на КХВ, претседателу на МАПАС (Агенција за супервизија на капитално финансирано пензиско осигурување)  и претставничке на АСО, ценети претставници на МБА и на медиумите, 

Ми претставува особено задоволство што Народната банка е домаќин на денешниов настан којшто го организираме заедно со останатите регулаторни институции со цел промовирање на новиот Меморандум со кој и натаму ќе ја унапредуваме нашата соработка на полето на финансиската едукација и финансиската инклузија, но и со цел доближување до јавноста на нашите планирани активности во овие значајни сегменти.

Во периодот по започнувањето на глобалната финансиска криза, финансиската едукација се вброи меѓу новите предизвици и активности на централните банки. Имено, кризниот период упати на бројни ранливости на финансискиот систем подвлекувајќи ја потребата од зајакнување на регулацијата и управувањето со ризиците од страна на финансиските институции, но исто така упати и на потребата од финансиски едуцирано население, кое ги разбира предностите од користењето на различните финансиски производи, но и знае да се заштити од потенцијалните ризици при нивното користење. Следствено, централните банки ширум светот веќе имаат развиено различни форми на финансиска едукација, насочени кон зајакнување на способноста на населението за носење правилни финансиски одлуки. 

Оттука, Народната банка веќе повеќе години наназад спроведува активности во доменот на финансиска едукација, и тоа главно насочени кон најмладите, кои се сѐ уште во рана фаза на образование и стекнување вештини, преку организирање предавања и публикување најразлични едукативни материјали. Во изминативе шест години се остварени средби со околу 9.000 ученици од основните и средните училишта и со студенти, при што за студентите се одржуваат специјализирани предавања на конкретни економски теми, а Музејот на Народната банка ги едуцира своите посетители за историјата на парите на овие простори. 

Во духот на трендовите во оваа област, со новиот меморандум за соработка што го потпишуваме денес, не случајно, покрај финансиската едукација, којашто беше опфатена и со претходниот меморандум, во редот на нашите активности ја вбројуваме и поддршката за што поголема финансиската инклузија. Врската меѓу двете области е повеќе од очигледна – финансиски едуцираното население има повеќе сознанија за предностите од користењето различни финансиски услуги, што во крајна линија обезбедува поголема вклученост на населението во финансиските текови и олеснет пристап до финансии. 

Потребата за постигнување повисока финансиска инклузија е глобално прашање со оглед на проценките дека околу 1.7 милијарди од населението во светски рамки сѐ уште немаат пристап до банкарски систем. Со оглед на тоа дека пристапот до финансии се смета за еден од клучните детерминанти за намалување на сиромаштијата, ова прашање добива сѐ повеќе на значење. 

Меѓународните показатели за мерење на степенот на финансиска инклузија (индексот на Светската банка за 2017 година) упатуваат на потребата за вложување натамошни напори за зголемување на финансиската вклученост на населението и кај нас. Иако се забележува солидна финансиска вклученост од аспект на поседување трансакциска сметка (околу 77% од возрасното население располагаат со трансакциска сметка, што е сосема споредливо со просекот за Европа од околу 82%), сепак повеќе други показатели упатуваат на позначителен јаз: само 17% и 53% од населението поседуваат кредитни и дебитни картички, наспроти европскиот просек од 35% и 71%, соодветно; само 37% од населението ги користат картичките за купопродажни трансакции, што е двојно помалку од европскиот просек (63%); само 12% од населението користат електронски пристап до сметки, а интернет-трансакции прават само 17% од граѓаните, што е двојно помалку од просекот во ЕУ.

Потребата од поголема финансиска писменост е особено нагласена во услови на силен раст на финтек-индустријата. Во изминативе години во глобални рамки се забележува пролиферација на мали компании коишто нудат технолошки напредни финансиски производи што се лесно достапни за потрошувачите. Впрочем една од главните предности коишто ги носи овој нов бран финансиски иновации е токму полесниот пристап до нови, поконкурентни финансиски производи или форми на финансирање на населението и малите претпријатија, како дополнителни извори на финансирање на економскиот раст. Сепак, покрај бројните придобивки, овој бран иновации со себе носи и нови предизвици, како за регулаторите, така и за финансиските институции, но и за клиентите. Да не ја заборавиме една од извлечените поуки од кризата: полесниот пристап до финансиски услуги на краток рок нуди бројни предности за потрошувачите, но на долг рок може да доведе до преземање преголеми ризици, особено ако изостанува адекватно ниво на финансиска писменост од страна на населението.    

Поголемата финансиска вклученост во различни сегменти на финансискиот систем бара и заедничко ангажирање ‒ на регулаторните институции во однос на едукацијата и регулацијата, но и на приватните финансиски институции во однос на обезбедување поголема достапност и информираност за понудените финансиски услуги, вклучително и за придружните ризици. Затоа, чинам дека е особено важно што кон крајот на минатата година, Народната банка склучи Меморандум за соработка во областа на финансиската едукација и инклузија и со Македонската банкарска асоцијација, со што приватниот банкарски сектор, како доминантен сегмент на финансискиот систем на земјава, ја потврди својата спремност за заложба за овие аспекти.

Новиот, проширен меморандум, не случајно го потпишуваме во пресрет на Глобалната недела на парите, во која, како и претходните години, планираме повеќе активности со кои ќе ја зајакнеме свеста за потребата од финансиската едукација и ќе ги промовираме предностите од поголема финансиска вклученост. Во текот на следната недела, Народната банка ќе започне едукативен караван ‒ ги поканивме и им обезбедивме превоз на учениците од неколку училишта, главно од рурални делови на земјава, кои досега не биле во нашата институција, да ги посетат Народната банка и другите регулаторни институции. При посетата на Народната банка, учениците ќе имаат можност да проследат едукативни презентации, да добијат едукативни материјали коишто ќе им овозможат финансиско едуцирање соодветно на нивната возраст, како и да го посетат Музејот на Народната банка. Ќе нѐ посетат и деца од една детска градинка, првпат во контекст на финансиската едукација, во обид и на најмладите генерации да им го доближиме значењето на парите. Сето она што го остваруваме и ќе го остваруваме на планот на финансиската едукација на младите, воедно е и наш влог во иднината. Како институции, ние сме должни да носиме политики за развој и поддршка на финансискиот систем и економијата на долг рок. Преку активностите за збогатување на финансиските знаења на младите, придонесуваме за градење на капацитетот на генерациите кои во иднина ќе бидат главни носители на економските и финансиските текови во земјава. 

Посебен настан во Глобалната недела на парите ќе биде националниот натпревар во рамките на Европскиот квиз на парите, којшто за првпат ќе се одржи во нашата земја. Оваа активност ја започнавме кон крајот на минатата година, на иницијатива на Македонската банкарска асоцијација, во соработка со Комисијата за хартии од вредност и Министерството за образование и наука, во рамки на европското натпреварување во оваа област на деца на возраст од 13 до 15 години. Јавноста веќе ја запознавме со Квизот и информиравме за големиот интерес и масовната вклученост на учениците од земјава. Во текот на февруари, во Народната банка, во организација на четирите институции организаторки на Квизот, се одржа и подготвителна средба со наставниот кадар, којашто за Народната банка е всушност прва обука на наставниот кадар во делот на финансиската едукација. На националното натпреварување, следната недела, ќе бидат избрани националните победници кои ќе ја претставуваат земјава на финалето што ќе одржи во Брисел, во организација на Европската банкарска федерација. 

Би сакале да го најавиме и објавувањето на  серијалот кратки едукативни текстови, наречен Економија за секого. Како што упатува и самиот назив, тој е  наменет за сите сегменти од популацијата, вклучително и за возрасните. Преку овие текстови, на едноставен јазик, ќе се обидеме да објасниме одредени поими или појави од областа на макроекономијата, финансиите и банкарството. Се надеваме дека преку оваа серија едукативни текстови ќе го доближиме нашето работење до јавноста и ќе придонесеме за подобро разбирање на повеќе економски прашања коишто имаат одраз во секојдневното живеење, а се директно или индиректно поврзани со централнобанкарското работење.

Дозволете ми на крајот на моето обраќање, да им се заблагодарам на другите финансиски регулатори и на деловните банки, за досегашната соработка во оваа област, но и на нашите колеги кои посветено работат на унапредување во оваа област и воедно, да ја изразам силната увереност дека со нашата продлабочена соработка и натаму ќе придонесуваме за подигнување на квалитетот на човечкиот потенцијал, како клучен предуслов за просперитет во општеството. 

Секоја област има свои предизвици, а во современи услови, демократските општества се залагаат за развој и инклузивност во секоја сфера од општественото делување ‒ инклузивност во образованието, во економијата, инклузивност во уживањето на општите права и слободи. Нашиот предизвик како регулатори е финансиската инклузија којашто значи пристап на што поголем дел од населението  до  финансискиот систем, но на одржлив начин, без прекумерни ризици, што на долг рок треба да придонесе за сеопфатен економски раст чии придобивки ќе ги почувствуваат сите.

Ви благодарам!